J|M
December 2005

Tekst: Elke van Riel. Fotografie: Paul Romijn.

We doen lekker niks

Werken aan rust

J|MVeel kinderen hebben overvolle programma's en weinig tijd om tot zichzelf te komen. Het gevolg: ze zijn moe, prikkelbaar en druk. Zeker in de feestmaand december loert het gevaar van overprikkeling. Hoe kunnen ouders dit voorkomen en signalen ervan herkennen?

Kinderen hebben tijd nodig om dagelijkse ervaringen te verwerken. Maar die tijd is er tegenwoordig steeds minder,' merkt Channah Zwiep, docent opvoedondersteuning aan de Universiteit van Amsterdam, trainer bij pedagogisch projectbureau Kind & Zo en moeder van een dochter van 7. 'Een school is een behoorlijk drukke omgeving. Kinderen moeten daar op vrije dagen echt van bijkomen. Op zondagochtend is het daarom bijvoorbeeld heerlijk om een paar uurtjes te niksen in je pyjama. Datzelfde geldt voor het ruim de tijd nemen voor het naar bed gaan en rustig even de dag doorspreken voor het slapen gaan. Voor jonge kinderen is het ook heel rustgevend om samen te kletsen in bad.' De wereld om ons heen wordt eigenlijk alleen maar drukker, lawaaiiger, voller en sneller. Veel kinderen blijven over op school en ze gaan vaker naar de naschoolse opvang. Ze zitten op allerlei clubjes, spreken af en hebben het na school en in het weekend druk met sport, uitstapjes of partijtjes. Behalve met alledaagse spanningen hebben veel kinderen natuurlijk ook te maken met ernstiger zaken als ziekte, dood of een scheiding. Wat in het laatste geval voor extra onrust kan zorgen, is dat vaak beide ouders graag van de tijd die het kind bij hen doorbrengt, iets speciaals willen maken. In twee huizen leven, soms met nieuwe relaties van de ouders en nieuwe broertjes en zusjes, geeft ook onrust.

Een ander relatief nieuw verschijnsel is dat veel tweeverdieners de tijd die ze met hun kinderen kunnen doorbrengen zo goed mogelijk willen besteden. 'Ze willen op hun vrije dag iets leuks ondernemen en slepen hun kind overal mee naartoe. Maar je kunt het op zo'n dag ook thuis op een simpele manier gezellig maken door samen een boekje te lezen, of een tekening te maken en wat te praten,' vindt Channah Zwiep. Volgens haar ontstaat veel onrust voor kinderen doordat een groep ouders erg gewend is om voor zichzelf te kiezen. 'Kinderen krijgen lijkt hen leuk, maar die moeten wel in het bestaande schema passen. Ze moeten bijvoorbeeld half ziek toch naar school, omdat hun ouders moeten werken. Terwijl zo'n kind het dan eigenlijk nodig heeft om even thuis te tuttelen.' Ze snapt dat niet iedereen dit altijd kan realiseren. Ga er maar aan staan als je bijvoorbeeld een alleenstaande, werkende moeder bent. 'Maar een oppas thuis kan ook een oplossing zijn. Dat is voor kinderen nou eenmaal veel rustiger dan de naschoolse opvang. Daar moeten ze zich weer bewegen in een grote groep en sociaal zijn.' Idealiter is het ook als één ouder 's avonds vroeg thuis is om de kinderen op te vangen en te koken, zodat het spitsuur soepel verloopt. 'Maar ook dat is uiteraard niet voor iedereen haalbaar.'

Eenvoudig rust creëren
Een duidelijk teken van overprikkeling is als kinderen erg om hun ouders heen hangen en niet tot spelen komen, weet Zwiep. Dit komt volgens haar ook doordat veel kinderen te laat naar bed gaan. 'Ouders zeggen dat hun kind dat heel goed aan kan, maar dat geloof ik niet. Kinderen zijn wel heel flexibel, maar hebben regelmaat nodig. Ouders vinden het soms erg moeilijk om grenzen aan te geven, bijvoorbeeld op tijd uit de speeltuin vertrekken om te gaan koken.'

Tijdens deze ontspanningsoefening denken kinderen aan een situatie waarin ze zich heel sterk of blij voelden. Ze leren in gedachten 'sterretjes' te sturen naar delen van hun lichaam waar ze verdriet of onrust ervaren.

Uiteraard bedenken veel ouders juist ook zelf manieren om de onrust terug te dringen. Zo meldt een moeder van vier kinderen dat ze twee televisieioze dagen per week heeft ingevoerd. Haar kinderen raakten daar snel aan gewend. Een andere moeder van vier kinderen heeft 's middags na de boterham een half uurtje rusten ingesteld, waarbij iedereen naar zijn kamer gaat, even gaat liggen of gaat lezen. Haar kinderen vinden dit prettig. Verder helpen uiteraard vooral structuur en regelmaat tegen onrust. Vaste rituelen dragen daaraan bij, zoals uit school eerst iets drinken en dan spelen. Veel ouders plannen de hele dag vol en raken daardoor zelf gestrest. Dat brengen ze over op hun kinderen. Nanda Maas (38), moeder van een dochter van 9 en een tweeling van 3, leeft helemaal op de klok. 'De dag verloopt volgens een vast ritme: op dezelfde tijd opstaan, eten en slapen, alles steeds volgens hetzelfde ritueel. Buitenstaanders proberen me er wel eens van te laten afwijken, maar dan zit ik met de brokken. Want als ik een half uur later ergens wegga, heb ik dreinende kinderen op de achterbank.'

Haar oudste dochter ging eerst naar een Daltonschool, maar had behoefte aan meer structuur. Nu ze op een christelijke klassikale school zit met een vast rooster, is ze helemaal opgebloeid. 'Op zaterdagochtend sport ze, maar als ze 's middags ook nog een druk verjaardagspartijtje heeft, slaat ze dat een keer over.' De afspraken door de week beperkt Maas ook: óf tussen de middag, óf na schooltijd. 'Op haar vorige school sprak ze zo vaak af dat ze er chagrijnig van werd en duidelijk niet lekker in haar vel zat.' Als de tweeling ook in de kamer is, mag de oudste alleen met het geluid uit met de game-boy of op de computer spelen. Computerspelletjes of tv na het avondeten zijn taboe, omdat Maas merkte dat haar kinderen er veel te wakker van werden.

Signalen van overprikkeling
'Als kinderen overprikkeld zijn, worden ze huilerig en vallen ze moeilijk in slaap. Ze kunnen driftbuien krijgen, zich moeilijker concentreren of hebben nergens zin in, trekken zich terug op hun kamer, of reageren zich af op vriendjes of hun ouders,' somt kinderpsychologe Sabijn Arts op. In haar praktijk Therapeuten Arts en Bolck werkt ze veel met 'hoogsensitieve' kinderen. Zij raken nog eerder overprikkeld dan hun doorsnee leeftijdsgenoten en hebben meer tijd dan gemiddeld nodig om tot zichzelf te komen, door zich bijvoorbeeld op hun kamer terug te trekken. Een drukke klas, een verbouwing, een nieuwe leerkracht, of het begin van een nieuw schooljaar kan voor deze kinderen al te veel zijn. De jongste zoon van Ank Siebers, moeder van twee zoons (9 en 12) en een dochter (6), is hoogsensitief en daardoor snel overprikkeld. 'Toen hij 5 was, zijn we voor het eerst naar een orthopedagoog gegaan, omdat hij last had van driftaanvallen en supervolhardend was als hij iets niet wilde. Die stelde vast dat hij heel sterk openstaat voor prikkels. Voor hem is een omgeving met veel mensen daarom moeilijk. Hij komt dan heel verlegen over en heeft het gevoel dat iedereen naar hem kijkt. Een nieuwe meester is voor hem ook heel spannend.'

YogaAnderhalf jaar geleden trok de school plotseling aan de bel. 'Hij liep over de gang te dwalen en leerkrachten durfden de confrontatie niet aan, omdat hij dan driftig werd. We hebben nu afgesproken dat hij even buiten de klas mag gaan lezen als dingen hem te veel worden. Maar dat hij na een vastgestelde tijd ook weer terugkomt.'

Ontspannen op school
Kinderen die duidelijk overprikkeld zijn, hebben baat bij yoga, meditatie of massage. Steeds meer scholen zien hierin een taak voor zichzelf weggelegd. Op basisschool De Fontein in Lelystad mediteren de kinderen dagelijks twee keer tien minuten. Dit leidt volgens de school tot een rustiger sfeer en minder agressie. Kinderen zouden ook beter presteren met de Cito-toets. Een Amsterdamse basisschool laat, naar Deens voorbeeld, kinderen elkaar masseren om pesten tegen te gaan.

'Bij veel kinderen stapelt zich spanning op spanning. Yoga helpt heel goed om dat te doorbreken,' merkt Renée Ophuis, moeder van een dochter van 11 en een zoon van 13. Ze geeft ruim vijf jaar yogales aan alle groepen van basisschool De Enschede Schoolvereniging. Aanleiding hiervoor was de vuurwerkramp in mei 2000.

ledere groep krijgt drie kwartier les. De oefeningen zijn gerelateerd aan de natuur: kinderen beelden dieren of de zon uit. De yogajuf sluit altijd af met een paar minuten ontspannen liggen. 'Kinderen vragen vaak of dat wat langer mag, omdat ze het zo prettig vinden. Sommigen vallen dan in slaap.'
Ze besteedt veel aandacht aan de adem. 'Vaak zit die te hoog in de borst en is die daardoor te oppervlakkig. Een kind dat erg onzeker is, kan door het leren van de diepere buikademhaling en het bewuster omgaan met de eigen lichaamstaal meer kracht gaan ervaren.' Met kinderen die dat nodig hebben, werkt ze individueel. De yogalessen zijn populair, zo bleek onlangs bij een enquête over invulling van de vrije uren. 'Ik hoor regelmatig dat kinderen thuis een van de oefeningen doen, bijvoorbeeld als ze niet kunnen slapen. Ze gebruiken ze ook als ze spanning hebben voor een toets, het zwemdiploma, of een bezoek aan de dokter of tandarts.'

 

Tips voor meer rust
• begin vroeger met het spitsuur - avondeten en naar bed gaan - zodat u geen haast hebt
• plan de dag niet vol. Stress en onrust van ouders slaat snel over op kinderen
• zorg dat kinderen ook echt vrije tijd hebben, waarin ze kunnen spelen en dromen of zich vervelen
• let op signalen van overprikkeling: moeilijk in slaap komen, geïrriteerd, huilerig of moe zijn, en neem dan gas terug
• zorg voor regelmaat, structuur en vaste rituelen
• neem regelmatig de tijd om samen te praten. Niet alteen tijdens het eten, of op de bedrand, maar ook tussendoor

 

Leren ontspannen
Sinds de noodkreet van school komen zijn ouders voor advies bij Sabijn Arts. 'Zij wees ons erop dat het risico bestaat dat hij een loopje met ons neemt. Het vraagt veel energie om steeds duidelijke grenzen te stellen en tegelijk oog te hebben voor zijn gevoeligheid. Als we moe zijn, hadden we soms de neiging om toe te geven, omdat hij anders zo ontzettend boos wordt. Eigenlijk hetzelfde als op school gebeurde.' Siebers en haar man letten er nu op hun zoon rustig te benaderen, ze doseren zijn activiteiten en bereiden hem zo veel mogelijk voor op wat hij gaat doen. 'We leren hem ook te letten op zijn ademhaling en rustig tot tien te tellen als dingen hem te veel worden, 's Avonds samen de dag doornemen werkt ook heel goed. Thuis speelt hij veel met z'n oudere broer en trekt hij zich niet zo veel terug, terwijl dat wel goed voor hem is. Daarom gaan we nu een lees-hoekje inrichten op zijn kamer, waar hij tot rust kan komen.'

FamilieKinderpsychologe Sabijn Arts maakt in haar behandelingen gebruik van de wetenschap dat kinderen het leuk vinden om hun verbeeldingskracht en fantasie te gebruiken om zich minder gespannen te voelen. 'Door middel van visualisatieoefeningen krijgen ze een beter contact met hun lichaam. Ze kunnen zo'n oefening ook zelf toepassen als ze zich gespannen voelen.' Ze maakt regelmatig gebruik van oefeningen uit het nieuwe boek van Carolina Bont Hoogsensitiviteit als kracht, waarin ook haar eigen werk met hoogsensitieve kinderen staat beschreven. Een voorbeeld van een ontspannende oefening is dat kinderen denken aan een situatie waarin ze zich heel blij of sterk voelden. Een andere is dat ze in gedachten 'sterretjes' sturen naar delen van hun lichaam waar ze verdriet of onrust ervaren. Ook een massage of een warm bad kan goed helpen om te ontspannen.

Beetje rommelen en dromen
Vroeger kwamen kinderen op maandagmorgen fit op school, maar tegenwoordig zijn ze dan al moe en moeten ze op school bijkomen van het weekend, merkt yogajuf Renée Ophuis (zie ook het kader in dit artikel). Bij haar thuis is zondag de dag voor het gezin. 'Er kan een vriendje komen, maar we ontbijten samen, gaan wandelen en praten bij. Door de week praten we ook regelmatig met elkaar bij een kopje thee, dus niet alleen tijdens het eten. De kinderen vertellen ons ontzettend veel: wat hen dwarszit, waar ze mee bezig zijn. Wij proberen dingen uit te leggen op hun niveau.' Verder maakt ze afspraken met haar kinderen, bijvoorbeeld: na een half uur computeren ga je buiten voetballen. 'Televisiekijken maakt ook onrustig. Van al die hoge stemmetjes bij kinderseries raak je zelf ook supergestrest. Het is goed voor kinderen om elke dag drie keer vijf minuten stil te zijn: dan horen ze nog eens een vogel.' Toen haar kinderen baby waren, heeft zij ze elke dag gemasseerd. Dat gebeurt nog steeds wel eens, ook doen ze regelmatig samen yoga.
Maar niet alleen aandacht van ouders, maar juist ook de ruimte om zelf hun tijd te besteden is belangrijk voor kinderen. Zij moeten voldoende gelegenheid krijgen om te rommelen, te spelen, te dromen. En zich te vervelen. Liefdevolle verwaarlozing heet dit. Op zulke momenten ontdekken ze vaak hun speelgoed weer opnieuw, of komen ze eindelijk weer eens toe aan spel waarbij ze hun fantasie de vrije loop laten. Sabijn Arts: 'Kinderen hebben het nodig om ook eens zichzelf te vermaken en gewoon maar 'te zijn'.

Hoogsensitiviteit als krachtMeer lezen? J/M mag 10 boeken weggeven van Carolina Bont
Geïnteresseerde lezers kunnen gratis in het bezit komen van het boek Hoogsensitiviteit als kracht Werken met je intuïtie van Carolina Bont. Wilt u hiervoor in aanmerking komen, stuur dan vóór 23 december een kaartje met uw naam, adres en de vermelding 'boek Hoogsensitiviteit' naar: redactie J/M, Postbus 2813, 1000 CV Amsterdam.

 

MEER INFORMATIE
SABIJN ARTS, THERAPEUTEN ARTS EN BOLCK,
WWW.HELPJEKIND.NL
CHANNAH ZWIEP, WWW.KIND-ENZO.NL

Nieuws

NIEUWE WORKSHOP! Puttend uit haar uitgebreide ervaringen met hooggevoelige kinderen en hun ouders heeft Sabijn Arts de Workshop: Omgaan met je hooggevoelige kind ontwikkeld.
Lees verder...

In het nieuwste boek van Carolina Bont , Hoogsensitiviteit als kracht, staat een interview met Sabijn Arts waarin zij uitgebreid vertelt over haar werkervaring met hooggevoelige kinderen.
Lees verder...

In het december nummer van J|M staat een artikel over 'werken aan rust' waarin Sabijn Arts aan het woord komt over haar werk met hooggevoelige kinderen.
Lees verder...

In de september uitgave van Margriet Kids staat een artikel over kinderen en sport waarin Sabijn Arts ouders advies geeft over de sportkeuze voor hun kind.
Lees verder...

Nieuws

NIEUWE WORKSHOP. Puttend uit haar uitgebreide ervaringen met hooggevoelige kinderen en hun ouders heeft Sabijn Arts de Workshop: Omgaan met je hooggevoelige kind ontwikkeld.
Lees verder...

In het nieuwste boek van Carolina Bont , Hoogsensitiviteit als kracht, staat een interview met Sabijn Arts waarin zij uitgebreid vertelt over haar werkervaring met hooggevoelige kinderen.
Lees verder...

In het december nummer van J|M staat een artikel over 'werken aan rust' waarin Sabijn Arts aan het woord komt over haar werk met hooggevoelige kinderen.
Lees verder...

In de september uitgave van Margriet Kids staat een artikel over kinderen en sport waarin Sabijn Arts ouders advies geeft over de sportkeuze voor hun kind.
Lees verder...

Onderwerpen

HOOGGEVOELIGHEID. Bij hooggevoelige kinderen komen de dagelijkse indrukken nog heftiger binnen dan bij het gemiddelde kind. Lees verder...

OUDERBEGELEIDING. Je kunt allerlei redenen hebben om voor ouderbegeleiding naar een psycholoog of coach te gaan. Lees verder...

ECHTSCHEIDING. Als je gaat scheiden komt er een hoop op je af. Helemaal als je kinderen hebt. Lees verder...

GESCHEIDEN & SAMENGESTELD GEZIN. Hoe ga je ermee om als je ex de kinderen heel anders opvoedt? Of slecht over jou tegen de kinderen praat? Lees verder...